Đông Nam Á đang xóa sổ hồ sơ giấy theo một lộ trình có hạn chót. Thông tư 13/2025/TT-BYT của Việt Nam bắt buộc triển khai bệnh án điện tử và cấm dùng bệnh án giấy từ năm 2027. Hồ sơ điện tử đang dần thành hình. Còn lớp AI lâm sàng được kỳ vọng đặt lên trên chúng lại được xây cho bệnh viện Mỹ, nội dung tiếng Anh và danh mục thuốc phương Tây — và phần lớn vốn chưa bao giờ được xây cho khu vực này.
Khoảng trống đó chính là cả cơ hội, và nó rộng hơn những gì quảng cáo gợi ý.
Quy định bắt buộc là có thật, và có mốc thời gian cụ thể
Thông tư 13/2025 không phải một khuyến nghị. Nó yêu cầu mọi bệnh viện tại Việt Nam vận hành bệnh án điện tử như hồ sơ chính, loại bỏ bệnh án giấy theo từng giai đoạn đến năm 2027, và đạt độ bao phủ toàn diện vào năm 2030. Các bệnh viện đang chuyển động: đến đầu tháng 10 năm 2025 đã có 881 trong số 1.645 cơ sở công bố triển khai bệnh án điện tử, tăng từ 142 cơ sở hồi cuối tháng 3. Gấp sáu lần chỉ trong hai quý.
Việt Nam không đơn độc. Indonesia báo cáo 96% bệnh viện đã dùng bệnh án điện tử và 92% kết nối với nền tảng quốc gia SATUSEHAT. Bệnh án đang số hóa trên khắp khu vực, nhanh chóng và do luật định.
Cuộc chuyển đổi đó tốn tiền thật. Một bệnh viện tuyến tỉnh trung bình ở Việt Nam cần hơn 10 tỷ đồng — khoảng 383.000 USD — để dựng một hệ thống, và chi phí chính là lý do hàng đầu khiến những nơi còn chần chừ tiếp tục chần chừ. Sau tất cả những chi phí đó, bệnh viện có được một hồ sơ điện tử. Nhưng nó vẫn chưa có một ý kiến thứ hai.
Một bệnh án điện tử không phải là một quyết định lâm sàng
Một hồ sơ điện tử khiến bệnh án tra cứu được. Nó không khiến việc kê đơn dựa trên đó an toàn hơn. Và chính ở chỗ khác biệt này, người bệnh là người gánh chịu hậu quả.
Tại hai bệnh viện tuyến tỉnh ở Việt Nam, một nghiên cứu bình duyệt ghi nhận tỷ lệ sai sót dùng thuốc 39,1% trên 5.271 liều, với 92% người bệnh gặp ít nhất một sai sót (Nguyen và cộng sự, 2015). Các yếu tố góp phần được chỉ ra hết nghiên cứu này đến nghiên cứu khác trong khu vực vẫn luôn là hai: thiếu nhân lực và quá tải công việc. Việt Nam có khoảng 12,5 bác sĩ trên 10.000 dân; Indonesia và Thái Lan chưa được một nửa con số đó. Số bác sĩ hiện có phải gánh nhiều người bệnh hơn mức mà một lần rà soát bệnh án cẩn thận có thể kham nổi.
Đây mới là công việc thực sự dành cho AI lâm sàng ở đây. Không phải để lưu trữ hồ sơ — quy định bắt buộc đã buộc làm điều đó — mà để đọc hồ sơ theo cách một bác sĩ quá tải không thể: bắt được tương tác thuốc, đặt câu hỏi về liều, tóm tắt một bệnh sử rời rạc trước khi người bệnh tiếp theo đã ngồi sẵn trong phòng. Quy định bắt buộc đã dựng nên cái kệ. Vẫn cần một thứ gì đó làm đôi mắt thứ hai.
Được xây ở nơi khác
Nước đi hiển nhiên là mua lại những gì phương Tây đã xây. Nó không khớp, và đáng để nói chính xác vì sao, bởi sự khập khiễng này nấp sau cái mác bản địa hóa.
UpToDate là tài liệu tham khảo mà phần lớn bác sĩ châu Á đều biết. Nó hỗ trợ tìm kiếm và điều hướng bằng 16 ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt và tiếng Bahasa Indonesia — điều dễ bị nhầm thành bản địa hóa. Nhưng không phải. Ô tìm kiếm nói tiếng Việt; còn nội dung lâm sàng vẫn ở tiếng Anh, dựa trên hướng dẫn và danh mục thuốc phương Tây, không có danh mục thuốc quốc gia, không có ánh xạ mã bảo hiểm. Và phiên bản tích hợp AI mà Wolters Kluwer ra mắt tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương năm 2025 chỉ phủ Úc, New Zealand, Singapore, Đài Loan và Hồng Kông. Không có Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia hay Philippines — năm thị trường lớn nhất khu vực, bị bỏ ra ngoài bản đồ.
OpenEvidence, công cụ AI mà các bác sĩ cứ đem ra so sánh với chúng tôi, chỉ mở quyền truy cập cho bác sĩ Mỹ đã được xác thực bằng mã định danh nhà cung cấp quốc gia (National Provider Identifier) và đã rút khỏi EU lẫn Anh năm 2026 vì những bất định về quy định pháp lý. Một bác sĩ ở Hà Nội không thể đăng nhập.
Nói cho công bằng: có một đối thủ thực sự bản địa của Đông Nam Á. MIMS phủ 17 thị trường châu Á – Thái Bình Dương và hàng triệu bác sĩ. Nhưng MIMS là công cụ tra cứu thuốc và kiểm tra tương tác — nó cho bạn biết hai thuốc có xung khắc với nhau hay không, chứ không phải cách lập luận qua chính người bệnh đang ngồi trước mặt. Một phạm trù khác, và xem như khu vực này còn bỏ trống thì lại đúng là kiểu khẳng định mà bài viết này đang phản bác.
Bản địa hóa không phải là dịch thuật
Một bộ máy suy luận lâm sàng cho khu vực này phải biết danh mục thuốc quốc gia mà bác sĩ Việt Nam thực sự kê đơn, các phác đồ điều trị trong nước mà một mô hình phương Tây chưa từng được huấn luyện, các mã bảo hiểm quyết định một đơn thuốc có được chi trả hay không, và thứ ngôn ngữ mà người bệnh dùng để mô tả triệu chứng của mình — thứ ngôn ngữ mà, như chúng tôi đã viết trước đây, mang theo tín hiệu lâm sàng không còn nguyên vẹn khi dịch sang tiếng Anh.
Đó chính là điều chúng tôi xây dựng Meddies để hiện thực hóa. Không phải một tài liệu tham khảo được dịch lại, cũng không phải một công cụ kiểm tra thuốc, mà là lớp suy luận lâm sàng ngồi bên cạnh bác sĩ, bên trong chính bệnh án điện tử mà quy định bắt buộc vừa biến thành điều bắt buộc. Nó đọc bệnh án, rà soát đơn thuốc, và trả lời có dẫn nguồn rõ ràng — đối chiếu với danh mục thuốc, với hướng dẫn lâm sàng, và bằng ngôn ngữ của chính khu vực nó phục vụ.
Khu vực này đã không nhập khẩu nền y học của mình
Đông Nam Á không nhập khẩu bác sĩ, bệnh viện hay danh mục thuốc của mình. Khu vực này tự xây dựng chúng, cho đúng những bệnh lý, những ngân sách và những người bệnh mà nó thực sự có. Chính sách vừa buộc triển khai bệnh án điện tử là chính sách của khu vực, viết cho nền y học của khu vực.
AI lâm sàng đọc những bệnh án đó cũng nên được xây theo cách như vậy — cho khu vực, chứ không phải dịch ngược vào sau khi mọi thứ đã xong xuôi. Đó là điều chúng tôi đặt cược. Còn hạn chót để làm điều đó thì đã nằm sẵn trên lịch.